300.000
Klanten
Veilig
verzonden
LIVE

Vogels

Wat er in het verenkleed zit

Elke veer is gemaakt van hetzelfde bouwmateriaal, veerkeratine, een eiwit; de variatie in veren bij zo’n 10.000 vogelsoorten ontstaat uit fijne verschillen in de bouw. Kleur komt langs vier wegen in de veer, en daarnaast dempt een veer geluid en geeft een helm warmte af. Elk hoofdstuk laat er één van zien aan een vogel die ook op een munt staat.

Zwarte zwaan

Een zwaan in het zwart

Bij de volwassen zwarte zwaan is het lichaam bijna geheel zwart. Alleen de brede witte vleugelpunten steken af, en die zijn in de vlucht te zien. De snavel is diep oranjerood, aan de punt lichter, met een smalle witte band. Jonge vogels zijn grijzer en hebben zwarte vleugelpunten, kuikens dragen grijs dons. Voor het zwart geldt een algemene regel: zwart, donkerbruin en grijs ontstaan door eumelanine, een vorm van de kleurstof melanine, die in piepkleine korreltjes zit, de melanosomen. Vogels behoren tot de dieren met de meest gevarieerde kleuring door melanine, vooral in het verenkleed.

zagen veele Swaanen

Verslag van de reis van Vlamingh, in 1701 in Amsterdam gedrukt, aantekening bij 11 januari 1697 op de Zwanenrivier

Een kleur noemt de passage niet. W. B. Alexander citeert ze in 1915 en schrijft erbij dat zwarte zwanen in 1915 tot de opvallendste vogels op de rivier behoorden.

witte vleugelpunten, in de vlucht zichtbaar

snavel oranjerood, punt lichter, smalle witte band

verenkleed bijna geheel zwart

Jonge vogelvleugelpunten zwart, verenkleed grijzer

Kuikengrijs dons

Schema, niet op schaal

Op de beeldzijde zwemt een zwarte zwaan in kleur: donker verenkleed, rode snavel met lichtere punt, onder de gevouwen vleugel iets wits, erachter riet.

Munt Zwarte zwaan in zilver, beeldzijde: een zwarte zwaan in kleur op het water, met donker verenkleed en rode snavel, erachter riet
Zwaan1 ounce (31,1 g) goud1 ounce goud
Zwarte zwaan1 ounce (31,1 g) zilver1 ounce zilver

Anna’s kolibrie en ijsvogel

Kleur uit de bouw van de veer

Bij het mannetje van Anna’s kolibrie licht de keel roodachtig roze op. Die kleur ontstaat uit de bouw van de veer; men noemt haar structuurkleur. In de baardjes, de fijnste vertakkingen van de veer, liggen melanosomen in lagen, gescheiden door keratine, het bouwmateriaal van de veer, en ze kaatsen het licht bijna als een spiegel terug. De kleur verandert met de hoek waaronder het licht invalt. Waarheen ze het sterkst straalt, hangt kennelijk af van de helling van de baardjes; daarop wijzen metingen aan kolibries van het geslacht Coeligena samen met een modelberekening. Zo geeft dezelfde kleurstof die verenkleed zwart maakt, in dunne lagen iriserende kleuren.

Bij de ijsvogel Alcedo atthis zijn beide wegen in één vogel te zien. Zijn kleuren zitten in de baarden, de vertakkingen aan de schacht van de veer: het oranje van de borst in kleine pigmentkorrels, het turkoois van de rug en het blauw van de staart in sponsachtige structuren.

The organization of the reflectors as a Venetian blind presumably functions to create a high spectral contrast of the male’s plumage during courtship.

Vrij vertaald: De rangschikking van de reflectoren als een jaloezie dient vermoedelijk om het verenkleed van het mannetje tijdens de balts een sterk kleurcontrast te geven.

Giraldo, Parra en Stavenga 2018, bij Anna’s kolibrie

De baardjes staan vast; wat verandert, is de hoek.

bij de juiste hoek: roodachtig roze

uit een andere hoek: zonder gloed

baardje met lagen van melanosomen en keratine

Schema, geen meting

Op de beeldzijde vliegen twee kolibries in kleur tussen bloemen.

De munt toont de kleuren; hun oorzaak zit in de bouw van de echte veer.

Munt Kolibrie in zilver, beeldzijde: twee kolibries in kleur tussen bloemen
Kolibrie1 ounce (31,1 g) goud1 ounce goud
Kolibrie1 ounce (31,1 g) zilver1 ounce zilver

Flamingo en rode vinken

Roze uit het voedsel

Carotenoïden zijn gele tot rode kleurstoffen die vogels niet zelf kunnen aanmaken; ze moeten ze eten. Bij wilde Mexicaanse roodmussen in de rui, de wisseling van het verenkleed, vergeleek een studie het gegeten voedsel met de kleur van de groeiende veren: mannetjes van wie het voedsel meer carotenoïden bevatte, kregen een feller verenkleed. Dat is een waarneming, geen voederproef. In het lichaam kan geel rood worden; bij kapoetsensijs, kanarie en zebravink geldt een bepaald gen als sterke kandidaat daarvoor, bewezen is dat niet. Europese flamingo’s smeren bovendien secreet met kleurstof uit hun stuitklier, een klier bij de staartbasis, op de veren. Veren zonder die verzorging werden in de zon minder rood, in het donker niet.

individuals need to regularly apply makeup to be more colorful.

Vrij vertaald: Dat suggereert dat de vogels regelmatig make-up moeten aanbrengen om kleurrijker te zijn.

Chiale en collega’s 2021, bij de Europese flamingo; interpretatie van de auteurs
  1. VoedselGele carotenoïden komen binnen met het voedsel (Amerikaanse flamingo: algen en garnalen).
  2. LichaamGeel wordt rood (kapoetsensijs, kanarie, zebravink).
  3. VeerOpgeslagen in de groeiende veer: meer carotenoïden in het voedsel, feller verenkleed (Mexicaanse roodmus, waargenomen).
  4. PoetsenSecreet van de stuitklier werkt als make-up (Europese flamingo).

Kuikens van de Amerikaanse flamingo zijn niet roze. Ze komen uit het ei met wit dons; roze worden ze pas na meerdere jaren en ruien.

Schema

Op de beeldzijde staan flamingo’s in roze: één met de kop in het water, een kleinere erachter, drie in de vlucht.

Munt Flamingo in zilver, beeldzijde: flamingo’s in roze, één met de kop in het water, drie in de vlucht
Flamingo1 ounce (31,1 g) goud1 ounce goud
Flamingo1 ounce (31,1 g) zilver1 ounce zilver

Papegaaien

Groen uit geel en blauw

Papegaaien gaan een eigen weg. In de rode veren van 44 papegaaiensoorten uit alle drie de families werden dezelfde vijf psittacofulvines gevonden, eigen kleurstoffen van papegaaien. In het bloed ontbraken ze terwijl de veren groeiden. Dat wijst erop dat papegaaien ze in de groeiende veer zelf aanmaken, in plaats van ze te eten.

In parrots, the predominant green color results from the combination of 2 different primary colors: yellow and blue.

Vrij vertaald: Bij papegaaien ontstaat het overheersende groen uit twee grondkleuren: geel en blauw.

Ghosh Roy en collega’s 2024

Geel is de eigen kleurstof van papegaaien, blauw komt vermoedelijk uit de bouw van de veer.

Halsbandparkiet, gele vormIn de sponsachtige laag van de baarden ontbreken de melaninekorrels. Het blauw valt weg, geel blijft.

Grasparkiet, blauw, uit de kweekEén enkele vervanging van een bouwsteen in een enzym wist het geel uit; dezelfde vervanging maakt ook agaporniden blauw.

Schema

Op de beeldzijde zit een bleekkoprosella in kleur op een twijg: kop en borst geel, vleugels en staart blauw, erachter twee kleinere parkieten.

De munt toont de kleuren, niet hun oorzaak.

Munt Bleekkoprosella in zilver, beeldzijde: een bleekkoprosella in kleur op een twijg, kop en borst geel, vleugels en staart blauw
Bleekkoprosella1 ounce (31,1 g) zilver1 ounce zilver

Kerkuil

Een veer die geluid dempt

De slagpennen van uilen dragen aan de bovenkant fluweel: een mat van lange, fijne draadjes die uit de baardjes omhoogsteken. Bij vogels is het minstens vier keer onafhankelijk ontstaan. In een proef werden 96 veerparen van 17 vogelsoorten tegen elkaar gewreven. Het geluid ruiste over veel toonhoogten tegelijk, vergelijkbaar met schuurpapier of klittenband. Bij soorten met fluweel was het wrijven 20,9 decibel zachter dan bij soorten zonder; decibel is de maat voor geluidssterkte. De resultaten ondersteunen de aanname dat het fluweel vooral het wrijven van veer tegen veer dempt. Waartoe de geluidsarme vlucht dient, is een open vraag; de bevindingen tot nu toe pleiten enigszins ervoor dat de uil zichzelf met het eigen vlieggeluid minder overstemt.

rather than regarding owls as silent, perhaps it is bird flight that is loud.

Vrij vertaald: In plaats van uilen als stil te beschouwen: misschien is het de vogelvlucht die luid is.

Clark, LePiane en Liu 2020

zonder fluweelmet fluweel

Schema, geen meting

20,9 dB

zachter: soorten met fluweel tegenover soorten zonder

Met haarlak, die het fluweel stijf maakt, werden veren met fluweel 7,4 dB luider, veren zonder fluweel slechts 1,7 dB.

De gezichtssluier, de krans van veren rond het gezicht, helpt kerkuilen Tyto alba geluiden zijdelings en in de hoogte te lokaliseren. In een luisterproef met geluiden die zo gefilterd waren alsof de sluier verwijderd was, onderscheidden ze voor en achter niet meer.

Bij de Amerikaanse kerkuil ligt de linker ooropening in de huid hoger dan de rechter, al vóór het uitkomen; de schedel blijft symmetrisch.

Schema, niet op schaal; links en rechts vanuit de vogel gezien

Kerkuil1 ounce (31,1 g) goud1 ounce goud
Kerkuil1 ounce (31,1 g) zilver1 ounce zilver

Helmkasuaris en emoe

Een helm die warmte afgeeft

De helmkasuaris draagt op de kop een groot, grijzig uitsteeksel, de helm. De naakte huid op de kop en de voorhals is blauw, de nek rood, van de hals hangen rode lellen. Waartoe de helm dient, geldt als een open vraag. Gemeten is hoe hij warmte afgeeft: kasuarissen zijn grote vogels met een donker verenkleed, donker zoals de zwarte zwaan, en moeten in het tropische klimaat warmte kwijt. Een studie legde levende kasuarissen over een breed bereik van luchttemperaturen vast met een warmtebeeldcamera.

the casque acts as a thermal radiator, offloading heat at high temperatures and restricting heat loss at low temperatures.

Vrij vertaald: De helm werkt als warmtestraler: bij hoge temperaturen geeft hij warmte af, bij lage remt hij het warmteverlies.

Eastick en collega’s 2019, op basis van warmtebeelden van levende kasuarissen

helm

huid blauw

lellen

nek

  1. bij koeltehoudt warmte vast

  2. bij matige warmteachteraan eerst warm

  3. bij hittegeeft warmte af

koeler warmer

Schema, niet op schaal, geen temperaturen

Op de beeldzijde staat een helmkasuaris in kleur, met helm, blauwe hals en rode lellen; daarbij een bruinige jonge vogel en een gestreept kuiken.

Bij de helmkasuaris neemt het mannetje het broeden en grootbrengen op zich, bij de emoe broedt hij in zijn eentje, zonder te drinken, te eten of het nest te verlaten; de jongen blijven vier maanden bij hem. De kuikens zijn gestreept: bij de helmkasuaris geel en zwart, bij de emoe crèmekleurig met donkerbruine strepen.

Munt Helmkasuaris in goud, beeldzijde: een helmkasuaris in kleur met helm, blauwe hals en rode lellen, daarbij een jonge vogel en een gestreept kuiken
Helmkasuaris1 ounce (31,1 g) goud1 ounce goud
Emoe1 ounce (31,1 g) zilver1 ounce zilver

Eén bouwmateriaal en vier wegen naar kleur: melanine, de bouw van de veer, carotenoïden uit het voedsel en de eigen kleurstof van papegaaien. Daarbij een veer die geluid dempt en een helm die warmte afgeeft.

similar colour phenotypes can arise through different regulatory, metabolic or structural routes.

Vrij vertaald: Vergelijkbare kleuren kunnen langs verschillende wegen ontstaan: via regulatie, stofwisseling of bouw.

Bai en Yin 2026
Wetenschappelijke artikelen: Hendrickx-Rodriguez, Lentink (2025): Journal of the Royal Society Interface, doi.org/10.1098/rsif.2024.0776. Bai, Yin (2026): Biology, doi.org/10.3390/biology15141178. Roy en collega’s (2020): Biological Reviews, doi.org/10.1111/brv.12552. Galván, Solano (2016): International Journal of Molecular Sciences, doi.org/10.3390/ijms17040520. Giraldo, Parra, Stavenga (2018): Journal of Comparative Physiology A, doi.org/10.1007/s00359-018-1295-8. Valencia-Palacios en collega’s (2026): Scientific Reports, doi.org/10.1038/s41598-026-54356-9. Nordén, Eliason, Stoddard (2021): eLife, doi.org/10.7554/eLife.71179. Stavenga en collega’s (2011): Journal of Experimental Biology, doi.org/10.1242/jeb.062620. Hill, Inouye, Montgomerie (2002): Proceedings of the Royal Society B, doi.org/10.1098/rspb.2002.1980. Lopes en collega’s (2016): Current Biology, doi.org/10.1016/j.cub.2016.03.076. Mundy en collega’s (2016): Current Biology, doi.org/10.1016/j.cub.2016.04.047. Chiale en collega’s (2021): Ecology and Evolution, doi.org/10.1002/ece3.8041. McGraw, Nogare (2005): Biology Letters, doi.org/10.1098/rsbl.2004.0269. Ghosh Roy en collega’s (2024): G3 Genes Genomes Genetics, doi.org/10.1093/g3journal/jkad254. Cooke en collega’s (2017): Cell, doi.org/10.1016/j.cell.2017.08.016. Ghosh Roy en collega’s (2025): Communications Biology, doi.org/10.1038/s42003-025-07537-7. Liu, Clark (2025): Journal of Experimental Biology, doi.org/10.1242/jeb.246234. Hausmann en collega’s (2009): PLoS ONE, doi.org/10.1371/journal.pone.0007721. Krings, Rosskamp, Wagner (2018): Zoology, doi.org/10.1016/j.zool.2017.11.010. Clark, LePiane, Liu (2020): Integrative Organismal Biology, doi.org/10.1093/iob/obaa001. Eastick en collega’s (2019): Scientific Reports, doi.org/10.1038/s41598-019-38780-8. Alle artikelen geraadpleegd op 20 oktober 2026.Andere bronnen, geraadpleegd op 20 oktober 2026: Australian Museum, Black Swan, australian.museum/learn/animals/birds/black-swan; Southern Cassowary, australian.museum/learn/animals/birds/southern-cassowary; Emu, australian.museum/learn/animals/birds/emu. Smithsonian’s National Zoo and Conservation Biology Institute, American flamingo, nationalzoo.si.edu/animals/american-flamingo. W. B. Alexander: Note on the birds met with on the Swan River by Vlamingh in 1697, voorgedragen op 8 juni 1915, BioStor 226050, archive.org/details/biostor-226050. De Nederlandse versies van de Engelse citaten zijn eigen, vrije vertalingen. Afbeeldingen: munten op basis van productfoto’s van de webshop; schema’s van Kettner Edelmetalle.
Ontvang gratis tips om uw vermogen te beschermen en hoor als eerste van nieuwe producten

Wilt u regelmatig op de hoogte worden gehouden van nieuwe producten, interessant financieel nieuws en exclusieve aanbiedingen? Meld u dan hier aan voor de gratis nieuwsbrief van Kettner Edelmetalle.

Door uw e-mailadres in te voeren en op de knop “Verzenden” te klikken, geeft u de volgende toestemming: “Ik ga ermee akkoord per e-mail te worden geïnformeerd over nieuwe producten, interessant financieel nieuws en exclusieve aanbiedingen en geef daarom toestemming voor de verwerking van mijn e-mailadres voor het toesturen van de nieuwsbrief. Deze toestemming kan ik te allen tijde en zonder opgave van redenen met werking voor de toekomst intrekken. De rechtmatigheid van de verwerking die vóór de intrekking heeft plaatsgevonden, blijft bij intrekking onaangetast.”